Hai quan điểm đối lập ở Trung Quốc về chiến tranh thương mại

chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh năm 2015. Ảnh: AFP .

Các bộ phận trong chính phủ Trung Quốc đang đưa ra các cách tiếp cận khác nhau để giải quyết cuộc chiến thương mại với Mỹ. Một số người muốn hai bên nhanh chóng đạt được thỏa thuận để cứu nền kinh tế Trung Quốc. Trong khi đó, một nhóm "quan chức diều hâu" lập luận rằng Trung Quốc nên tiếp chuyện đối đầu với Mỹ và tránh nhượng bộ bằng mọi giá.

Các nhà thương lượng Mỹ và Trung Quốc dự kiến bước vào vòng thương thảo thương mại thứ 13 vào tháng 9. Hai bên đã đưa ra những dấu hiệu không rõ ràng về điều họ hy vọng đạt được. Hôm 26/8, hai chính phủ chừng như đều tìm cách giảm căng thẳng. Phó Thủ tướng Trung Quốc Lưu Hạc, nhà thương lượng thương mại hàng đầu của Trung Quốc, nói: "Trung Quốc sẵn sàng giải quyết tranh chấp thương nghiệp với Mỹ ưng chuẩn các cuộc thương thảo tĩnh tâm và cương quyết phản đối leo thang găng". Trump nói với các phóng viên sau hội nghị G7 ở Pháp rằng ông đồng ý với ý kiến này.

Trump hôm 1/8 phá vỡ thỏa thuận đình chiến mà hai bên đạt được tại Hội nghị G20 ở Osaka, Nhật Bản hồi cuối tháng 6, bằng quyết định áp thuế 10% đối với 300 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc. Một số mặt hàng sau đó được hoãn áp thuế cho đến ngày 15/12, tuy nhiên, nhiều đứa ở Trung Quốc coi quyết định đảo ngược này là "thất ước".

Kể từ đó, quan hệ thương nghiệp càng ngày càng xấu đi. Tuần trước, Trung Quốc áp thuế với 75 tỷ USD hàng Mỹ . Trump đáp trả bằng cách áp thuế 30% với 250 tỷ USD hàng Trung Quốc từ ngày 1/10 và thuế 15% với 300 tỷ USD hàng hóa còn lại từ ngày 1/9.

"Sau khi hai lãnh đạo đã đạt được 'lệnh ngừng bắn' ở Osaka, tình trạng quan thuế lẽ ra nên được giữ nguyên để hai bên có thể bắt đầu thương thuyết nhằm đưa ra giải pháp tốt", He Weiwen, từng làm tùy viên thương mại tại một số lãnh sự quán Trung Quốc, nói. Các đòn thuế mới hiện nay khiến ông thắc mắc liệu chính quyền Trump có muốn đàm phán trang nghiêm hay đơn giản là muốn câu giờ. "Có vẻ như Mỹ đang đóng lại cánh cửa thương lượng", ông nói. "Điều đó rất hiểm nguy".

Giới lãnh đạo Trung Quốc đang rất thất vọng về tình hình này, ngay cả tại Bộ Ngoại giao Trung Quốc, nơi đã tích cực kêu gọi Mỹ - Trung đạt được thỏa thuận thương mại.

Ruan Zongze, phó chủ toạ Viện Nghiên cứu Quốc tế Trung Quốc, nhóm chuyên gia cố vấn của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cho biết các động thái leo thang của Mỹ đã khiến nhiều quan chức Chinese to Vietnamese Translation Trung Quốc nghi liệu Mỹ có quý trọng điều khoản nếu hai bên đạt được thỏa thuận thương nghiệp hay không. "Nhiều đứa ở Trung Quốc nói 'nếu chúng ta đạt được thỏa thuận thì thỏa thuận rồi có thực thụ hiệu quả hay không, nó sẽ duy trì được bao lâu?' Lòng tin đang dần biến mất", Ruan cho biết.

Một nhóm "quan chức diều hâu" Trung Quốc, trong đó có nhiều người ở lĩnh vực quân sự, cho rằng thỏa thuận thương mại là điều không cấp thiết, trái ngược với quan điểm của Bộ Ngoại giao và Bộ thương nghiệp Trung Quốc.

"Trung Quốc đang có hai cuộc chiến trên một chiến trường với Mỹ - sự phối hợp giữa căng thẳng kinh tế và quân sự", đại tá không quân Trung Quốc Dai Xu viết hồi tháng 5. "Trump trước tiên sẽ lấy tiền tài Trung Quốc rồi sau đó lấy mạng chúng ta".

Dai Xu và những người ủng hộ ý kiến của ông đang kêu gọi Trung Quốc thực hành "chiến tranh tiêu hao", tức thị cuộc chiến kéo dài dằng dai khiến đối phương suy yếu tới mức sụp đổ. Phe sở hữu lượng tài nguyên lớn hơn sẽ là phe thắng lợi. Ý tưởng này quyến rũ với những người tin rằng hệ thống Đảng cùng sự kiểm soát của chính quyền với các đòn bẩy tài chính và tiền tệ quan yếu sẽ giúp họ đánh bại Mỹ trong cuộc chiến ăn miếng trả miếng.

"Kết quả chung cục của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung không được xác định bằng cách tính xem hai nước có bao lăm lợi thế so với đối phương, mà bằng khả năng chịu đòn. Anh có thể có nhiều lợi thế hơn nhưng khả năng chịu đòn của anh thấp hơn", Shen Yi, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, viết.

Tuy nhiên, một số người cho rằng Trung Quốc đã đánh giá quá cao tiềm lực của mình. "Giữa Trung Quốc và Mỹ, Mỹ vẫn là nước mạnh còn Trung Quốc là nước yếu. Do đó, Trung Quốc được hưởng lợi nhiều hơn nếu quan hệ Mỹ - Trung tốt đẹp", Jin Canrong, phó trưởng khoa nghiên cứu quốc tế tại Đại học quần chúng ở Bắc Kinh nói hồi tháng 7.

Jin dự đoán Mỹ - Trung sẽ đạt được thỏa thuận trước cuối tháng 11 vì sức ép từ thuế quan ảnh hưởng đến triển vọng kinh tế của giang san. "Nếu chiến tranh thương nghiệp diễn ra trong thời kì dài, khiến chuỗi cung ứng trung cấp và cao cấp rời khỏi Trung Quốc thì điều đó sẽ làm tổn hại lớn đến tiềm năng phát triển trong tương lai của Trung Quốc", ông nói.

Trung Quốc đã có những chỉ số kinh tế yếu trong mùa hè này. Các nhà kinh tế cảnh báo rằng găng thương mại sẽ khiến kinh tế toàn cầu chững lại vì nhiều công ty "án binh bất động", dừng các kế hoạch mở rộng quy mô do không kiên cố về ngày mai.

Các nhà kinh tế ôn hòa ở Trung Quốc hy vọng rằng cuộc chiến thương mại sẽ khiến các nhà hoạch định chính sách chuẩn y các cách tân thị trường, nhằm mở rộng luật lệ về đầu tư nước ngoài và mở cửa hệ thống tài chính của Trung Quốc với nước ngoài.

"Chính sách của đảng và ý kiến chung ở Trung Quốc là Bắc Kinh nên cởi mở hơn", Wang Huiyao, chủ tịch Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa, cơ quan tham mưu cho chính phủ có trụ sở tại Bắc Kinh, nói.

Wang nói rằng hai nước nên mau chóng đạt được thỏa thuận thương mại để Trung Quốc có thể hội tụ vào các chính sách như xúc tiến canh tân doanh nghiệp nhà nước. "chẳng thể cứ phải cầm đạt được một thỏa thuận hoàn hảo", Wang nói.

Phương Vũ (Theo NPR )